Tekirdağ’ın Çorlu ilçesinde Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1522’de yaptırılan Süleymaniye Camii’nin cümle kapısı üzerindeki kitabe, eşine az rastlanacak bir eser konumunda. Kitabenin en önemli özelliği üç dilde yazılmış olması. Elazığ Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Görevlisi A. Tevfik Bildik, kitabe ile ilgili tespitlerini bizimle paylaştı.

Uzun yıllardır tam olarak çözümlenmeyen kitabe böylece anlaşılmış ve kitabedeki manzumenin şairi Çorlu’lu Zarifi’nin adının kendi memleketindeki tarihi bir caminin kitabesinde kayıtlı olduğu gerçeği de gün yüzüne çıkmış oldu. Zarîfî, 16. yüzyılın ikinci yarısı ile 17. yüzyıl başlarında yaşamış bir divan şairidir. Asıl adı bilinmeyen şair, 1558-1559 yıllarında Çorlu’da doğmuştur. İstanbul’da eğitim görmüş ve daha çok mesnevi tarzındaki eserleriyle tanınmıştır.

(Zarifi hakkında bilgi: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/zarifi-corlulu)

UNESCO DÜNYA MİRASI LİSTESİNE GİREBİLİR

Tekirdağ’ın Çorlu ilçesinde, Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1522’de yaptırılan Süleymaniye Camii’nin cümle kapısı üstündeki kitabenin üç dilde yazılmış olması, Unesco Dünya Mirasları listesi içine girme ihtimalini de gündeme getirmektedir.  

ÇORLU TARİHİNE IŞIK TUTACAK ARAŞTIRMA

Trakya Gündem Gazetesi olarak uzun yıllardır araştırdığımız fakat bir türlü sonuca ulaşamadığımız bu kitabe hakkında,  A. Tevfik Bildik şu tespitlerde bulundu.

1: Evliya Çelebi, Seyahatname’de (İkdam Matbaası, 1314, Cild 3, s.295) bu cami hakkında kısa bilgiler verip kitabedeki manzumenin ilk üç beytini yazmış ve bir de tamir tarihini kayd etmiştir. Meşhur seyyahımız şöyle diyor:

İmaret Camii, Sultan Süleyman Han’ındır. Kubbe-i ulyalı, harem-i zibalı, kıble kapusı tarafında yan sofalı, bir minareli bir cami’-i ruşendir.  Kıble kapusı üzerinde muharrer bulunan tarih şudur:

Şeh Süleyman sahibü’l-hayrat
Kıldı bu cami’-i şerifi bina
Fikr kerdem ki guyemeş tarih
Küned an vakt in sada peyda
Hatif-i gaybi güft tariheş
Kad bena ma’beden li-hubb-i Huda
sene 928

Bu cami kapısından içeri girerken sol tarafda ruy-i divarda celi hat ile yazılmış ta’mir tarihidir:

Dua idüb Esiri didi tarih
Şükr Vehhab’e cami’ oldı ma’mur / 1060

Not: Kim olduğunu tespit edemediğimiz “Esiri” mahlaslı şairin söylediği bu beytin ikinci mısra’ı ebced ile 1060 senesini göstermektedir. Matbu Seyahatname’de sehven 1006 yazılmıştır. Duvara yazılmış olan bu beyt bugün maalesef mevcut değildir.

2:  Cami kapısındaki kitabe şöyledir:

Şeh Süleyman-ı sahibü’l-hayrat
Kıldı bu cami’-i şerifi bina
Fikr kerdem ki guyemeş tarih
Küned an vakt in sada peyda
Hatif-i gaybi güft tariheş
Kad bena ma’beden li-hubb-i Huda
Dendi bin onyedide bu tarih
Dinmese ka’ili Zarifi n’ola
sene 928

BU KİTABEYİ FARKLI KILAN ÖZELLİKLER ŞUNLARDIR

1) Aynı vezin ve kafiye ile ilk ve son beyt Türkçe, ikinci beyt Farsca, tarih beyti olan üçüncü beyt ise Arabca söylenmiştir.

2) Ma’bed, Arabi beytdeki tarih mısra’ına göre 928 hicride, yani Kanuni devrinin başında inşa edilmiş, fakat Arabi tarih, son beytden anlaşıldığı üzre yaklaşık 90 sene sonra 1017’de muahharen (sonradan) söylenmiştir.

3) Farisi beyt mealen şöyledir: “Ona tarih söylemeyi düşündüm, o vakit bu ses peyda oldu”

4) Arabi tarih mısra’ı da şudur: ” Bu ibadethane, Allah sevgisi için inşa edildi”

5) Zarifi, son beytde mahlasını da zarif ve nükteli üslubu ile söylemişdir.

6) Zarifi, divanından başka Mihr ü Mah ve Rahatü’l-Ervah isimli iki eseri daha olan Çorlu’lu şairdir. Bu kitabe, onun 1017’de hayatda olduğunu göstermesi bakımından da önemlidir.

7) Kitabenin üst kısmında ortada bir ta’mir tarihi daha vardır ki o da şöyledir:

Ta’mir-i Sultan Mustafa Han, sene 1175.

CAMİNİN TARİHİ MACERASININ ŞÖYLE OLDUĞU ANLAŞILIYOR

Seyahatname’den ve kitabeden edinilen bilgiler ışığında, caminin tarihi serencamının şöyle olduğunu söylemek mümkündür.

Ma’bed, 928’de (1522) Kanuni Sultan Süleyman tarafından inşa edilmiş, 1017’de (1608) Çorlu’lu Zarifi’nin söylediği tarih manzumesi kitabeye yazılıp kapısına koyulmuş, 1060’da (1650) ta’mir edilip yenilenmiş, 1060’dan sonraki bir tarihde Evliya Çelebi gelip camiyi ve kitabeyi görmüş ve 1175’de (1762) Sultan III. Mustafa zamanında yeniden tamir edilmiştir.

Elde edilen bu tarihi bilgilerden sonra Çorlu ve Tekirdağ da yetkililerin nasıl bir tutum içinde olacakları kamuoyu tarafından merak ediliyor.

Haber: Abdurrahim Yıldırım